Een crowdfundcampagne
van Architectuurcentrum
Amsterdam
Het Die
Bas Kok

Het Die

Mijn favoriete stuk Amsterdam is de rivier het Die. Een vrijwel onbekende veenrivier die ligt in Amsterdams Waterland. Vreemd genoeg is het geen kleine rivier, op Amsterdams grondgebied is ie groter dan de Amstel. En om het nog vreemder te maken: dit zou wel eens de echte bronrivier van Amsterdam kunnen zijn. In mijn boek 'Oerknal aan het IJ' schrijf ik over deze kwestie.

Hoe dat zit? Het aanzicht van Amsterdam is voor een groot deel bepaald in de middeleeuwen. Tijdens een aantal opvallend droge eeuwen na het jaar 800, werd het veenmoeras van Holland enigszins begaanbaar en leefbaar. Het Waterlandse Die ontsprong waarschijnlijk bij een meerstal (een plas water in een veenkuil) ter hoogte van waar nu de Stopera ligt. Hij maakte een bocht waar nu de Munt is, en liep vervolgens via het latere Rokin en Damrak diagonaal noordwaarts richting Uitdam. Het oerIJ lag al eeuwen droog en was overgroeid met hoogveen. De rivier het Die waterde af in het Almere, destijds een binnenmeer met zoetwater. 

Een cruciale fase in de ontstaansgeschiedenis van Amsterdam. Veenkolonisten en boeren vestigden zich rond het jaar 1000 bij Uitdam en Holysloot. Van daaruit breidden zij hun dorpjes langs het Die uit richting het zuiden. Naar het latere Amsterdam dus. Vermoedelijk zijn ze rond 1100 aangekomen op de plek van het latere Damrak. Ze bouwden er hun eerste primitieve huisjes op de kleilaag (de stelle) van het Die.

Tussen 1170 en 1200 werden ze geteisterd door watersnoden. De droog liggende bedding van het oerIJ stroomde geleidelijk overvol met water. De Zuiderzee en het IJ ontstonden. Vanaf dat moment is er sprake van een Noord en Zuid in het latere Amsterdam. Het dominante volk van de Amstellanders ontfermt zich al vrij snel over het stuk Waterland dat ten zuiden van het IJ is komen te liggen. De snel groeiende plaats bouwt een dam in het Die. Al vrij snel, ten tijde van het toldocument in 1275, moet de naam van de rivier hernoemd zijn tot Amstel.

Op het bruggetje tussen Zunderdorp en Ransdorp kun je de bronrivier van Amsterdam in al zijn pracht zien. Maar nergens een verwijzing naar de naam of de geschiedenis van dit water. In de geschiedenisboeken over Amsterdam komt het Die niet voor. Maar voor mij is dit het mooiste water van de stad.

Een gedichtje dat ik bij gelegenheid maakte:

Oerknal

Waar de Amstel uitmondde in het IJ

Begon de stad ooit met een schone lei

Maar volgens mij is dat Vondels fantasie

Amsterdam is van Waterland en de Dam ligt in het Die.

 


 

 

Deel dit verhaal op Facebook
Lees uw verhaal en die van andere Amsterdammers