Een crowdfundcampagne
van Architectuurcentrum
Amsterdam
Het Korenmetershuis
Erfgoedvereniging Heemschut, commissie Amsterdam

Het Korenmetershuis

Precies 50 jaar geleden, op 13 juni 1967 betrok Erfgoedvereniging Heemschut het Korenmetershuis aan de Nieuwezijds Kolk. Het is een uniek gebouwtje, als een van de weinig nog overgebleven vrijstaande gebouwen in de oude binnenstad. Het ligt wat verscholen tussen de drukke Nieuwezijds Voorburgwal en de Nieuwendijk. De naam Korenmetershuis zegt de meeste Amsterdammers niets, maar na "het is dat oude vrijstaande huisje met de rode luiken bij de Nieuwezijds Voorburgwal", volgt meestal wel een "oh ja, dat kan ik wel."

Zoals de naam doet vermoeden, heeft het pand te maken met de korenhandel, destijds de hoofdmarkt van de stad. Amsterdam was de belangrijkste Europese handels- en doorvoerhaven voor graan en koren. Van oudsher werd graan verhandeld op de Oude Brug over het Damrak. Toen deze brug rond 1560 werd vernieuwd, greep het Korengilde zijn kans om even verderop, op de gedempte Kolk, een heus gildehuis te laten bouwen. Lang ging dat niet mee, want volgens de overlevering zagen Protestantse troepen, die in 1577 's nachts de stad met een list waren binnen gevallen, dit eerste Korenmetershuis aan voor het Amsterdamse stadhuis. Zij bestormden het pand en zetten het in brand. 

Het huidige Korenmetershuis dateert uit 1620 en bezit de typische kenmerken van Noord-Nederlandse gildehuizen, accijnshuizen en vleeshallen uit die tijd: een rechthoekig vrijstaand gebouw, in de stijl van de Hollandse Renaissance, opgetrokken uit baksteen en versierd met natuursteen en beeldhouwwerk.

Op het reliëf boven de deur zijn verschillende attributen van de korenmeters en -dragers afgebeeld. De korenmeters waren diegenen die er op toezagen dat bij de handel in graan precieze hoeveelheden werden geleverd. Zij gebruikten hiervoor een strijkstok om de ton met graan precies af te strijken. Het spreekwoord “er blijft iets aan de strijkstok hangen”, dat impliceert dat tussenhandelaren hier en daar een deel voor zichzelf houden, komt van een dergelijk gebruik.

In 1798 werden de gilden afgeschaft. Het Korenmetershuis bleef echter haar oorspronkelijke functie behouden. Graan- en koren werd nog steeds veel verhandeld in Amsterdam en er moest nog steeds toezicht op worden gehouden. De organisatie heette echter geen gilde meer, maar kreeg wisselende namen zoals de corporatie van korenwegers en korenmeters en de Commissie van den Graanhandel.

In de loop der tijd is het gebouw flink verbouwd. Zo is het dak verhoogd, zijn er allerlei dakkapellen geplaatst, zijn gevels opengebroken en zijn ramen dichtgemetseld. Bij een zorgvuldige restauratie in 1898 is veel weer gereconstrueerd naar de oorspronkelijke staat. Toen zijn ook de houten kruiskozijnen met de rode luiken aangebracht. In het glas-in-lood in de bovenramen zijn de attributen van de korenmeters en gestileerde korenaren aangebracht. Dat het Korenmetershuis een geliefd gebouw in de stad is, blijkt elk jaar weer, tijdens de openstelling van het pandje tijdens Open Monumentendag. Dan staan tientallen mensen een half uur in de rij om binnen te mogen kijken. Veel Amsterdammers zijn namelijk reuze nieuwsgierig naar hoe het Korenmetershuis er van binnen uitziet. "Ik loop hier al jaren voorbij en vraag me altijd af hoe het er van binnen uitziet", is een opmerking die de vrijwilligers van Heemschut die dag heel veel horen.

Open Monumentendag 2017
Voor iedereen die na het lezen van dit verhaal nieuwsgierig is geraakt: in het weekend van Open Monumentendag (zaterdag 9 en zondag 10 september 2017) opent Heemschut weer haar deuren en kunnen bezoekers meer te weten te komen over de geschiedenis van het Korenmetershuis en de activiteiten van Heemschut. Dan kunnen bezoekers ook het versje zien hangen dat Adriaan Roland

Holst voor de vereniging schreef ter viering van de intrek in het Korenmetershuis:

Leven leidt tot vervallen en verouden,
in menschen en in wat de menschen bouwden,
Alleen de schoonheid is van langer duur,
Heemschut wil haar op eigen erf behouden.

Amsterdam,
13-6-1967,
A. Roland-Holst.

Geniet u ook zo van al die prachtige oude gebouwen in de stad? Erfgoedvereniging Heemschut zet zich al meer dan 100 jaar in voor het behoud van het cultureel erfgoed van Nederland. Help Heemschut om het gebouwde erfgoed van Amsterdam te bewaren, word lid!

Meer informatie vindt u op www.heemschut.nl